STRATEGIA ROZWOJU TURYSTYCZNEGO,
ROLNICZEGO I GOSPODARCZEGO GMINY ŁOSOSINA DOLNA

Spis treści:

A. Charakterystyka Gminy
B. Analiza SWOT

I. Mocne strony
II. Słabe strony
III. Szanse
IV. Zagrożenia
C. Główne kierunki rozwoju gminy

I. Ochrona środowiska naturalnego
II. Rozwój turystyki
III. Rolnictwo i leśnictwo
IV. Działalność gospodarcza
V. Infrastruktura techniczna
VI. Oświata, sport i kultura
VII. Bezpieczeństwo i zdrowie

D. Wybrane problemy do rozwiązania w Gminie

I. Infrastruktura
II. Turystyka
III. Likwidacja bezrobocia i rozwój przedsiębiorczości
IV. Rolnictwo
V. Zmiana mentalności myślenia i kultury społeczeństwa

A. CHARAKTERYSTYKA GMINY
Gmina Łososina Dolna położona jest w północnej części powiatu nowosądeckiego, przy drodze biegnącej z Krakowa do Nowego Sącza i Krynicy. Powierzchnia gminy wynosi 84 km kw. Liczy ona 9964 mieszkańców.
Sąsiaduje z Gminami:

• Gródek n/D, Chełmiec z powiatu nowosądeckiego;
• Czchów, Iwkowa z powiatu brzeskiego;
• Limanowa, Laskowa z powiatu limanowskiego.

W skład Gminy wchodzi 19 wiosek, tj. Łososina Dolna, Tęgoborze, Świdnik, Zawadka, Białawoda, Rojówka, Skrzętla, Łyczanka, Wronowice, Żbikowice, Stańkowa, Michalczowa, Łęki, Witowice Dolne, Witowice Górne, Bilsko, Rąbkowa, Tabaszowa, Znamirowice.

Gmina posiada dobre zewnętrzne autobusowe połączenie komunikacyjne, szczególnie z Nowym Sączem, Krakowem, Tarnowem i Limanową.

Historia tych terenów sięga początków XIV wieku. To właśnie wtedy powstała w dolinie rzeki Łososina wieś Jakubkowice, wiele wieków później przemianowana na Łososinę Dolną. Kilka kilometrów dalej w kierunku południowym na „Szlaku Węgierskim" założona została w kotlinie wieś Tęgoborze. Miejscowości te dzieliła góra Just wznosząca się na wysokość 457 m n.p.m., przez którą w tamtych czasach przebiegały szlaki karawanów kupieckich. Korzystne położenie obu wsi sprzyjało ich szybkiemu rozwojowi - tak gospodarczemu jak i kulturalnemu.

Jest to Gmina o profilu rolniczo - sadowniczym oraz turystycznym. Warunki klimatyczno - glebowe sprzyjają rozwojowi sadownictwa, głównie sadów jabłoniowych, a w mniejszym stopniu sadów gruszkowych, śliwkowych jak również uprawie plantacji truskawek, porzeczek, agrestu.

Gmina Łososina Dolna jest atrakcyjnym zakątkiem Beskidu Wyspowego. Główne atrakcje turystyczne gminy to wspomniana już góra Just, na której znajduje się drewniany kościółek pod wezwaniem św. Justa z przełomu XVII i XVIII wieku.

Nad Kotliną Tęgoborską dominuje wysoki kościół parafialny o rzadko spotykanej architekturze wzniesiony w latach 60-tych. Piękną architekturą odznacza się nowy kościół stojący w Łososinie Dolnej.

W centrum Tęgoborzy znajduje się XIX-wieczny pałac klasycystyczny.

Do atrakcyjnych zabytków zaliczyć należy również zabytki i kościoły w Łososinie Dolnej i Tabaszowej oraz zabytkowe dwory w Łososinie i Witowicach Dolnych.

Niewątpliwą atrakcją Gminy jest lotnisko Aeroklubu Podhalańskiego w Łososinie Dolnej. Prowadzone są tu szkolenia szybowcowe oraz modelarstwo lotnicze.

Miejscowości takie jak Tęgoborze, Tabaszowa, Znamirowice, są szeroko znane jako centra sportów wodnych z bazą turystyczno - wypoczynkową. Dobre warunki znajdą tu również miłośnicy wędkarstwa.

Powierzchnia gminy - 8431 ha , w tym:

A) Użytki rolne 4556 ha 54.0 %

- grunty orne 2785 ha
- sady 1195 ha
- łąki,pastwiska 576 ha

B) Lasy 2194 ha 26.0 %
C) Zakrzaczenia 373 ha 4.4 %
D) Inne 1308 ha 15.6 %

Ilość indywidualnych gospodarstw rolnych. 1645 na łączną powierzchnię 5423 ha w tym użytków rolnych 4239 ha
Ilość nieruchomości (do l ha) 2740 na łączną powierzchnię 441 ha

Działalnością gospodarczą zajmuje się 360 przedsiębiorców .

Telefony - 18 na 100 mieszkańców (potrzeby zaspokojone).
Gazyfikacja - gaz ziemny w całej gminie do korzystania bez ograniczeń

Drogi: krajowa nr 75 14.6 km
powiatowe 47.6 km
gminne 102.0 km

w tym:
- o nawierzchni bitumicznej 78km
- o nawierzchni żwirowo – grysowej 12km
- drogi gruntowe 12 km

B. ANALIZA SWOT
I. Mocne strony:

1. Korzystne położenie gminy przy drodze krajowej Brzesko - Nowy Sącz i nad Jeziorem Rożnowskim.
2. Bogate walory przyrodniczo—krajobrazowe: górzysty teren, miejsca widokowe, duża ilość lasów.
3. Tradycja i folklor regionu - silne poczucie tożsamości lokalnej.
4. Lokalizacja Aeroklubu Podhalańskiego.
5. Warunki do uprawiania różnorodnych form turystyki.
6. Baza noclegowa dobrze rozwinięta.
7. Znaczna liczba małych i średnich przedsiębiorstw.
8. Gazyfikacja gminy (zakończona) - ogrzewanie obiektów gazem ziemnym.
9. Dobrze rozwinięta sieć telekomunikacyjna.
10. Szybki rozwój budownictwa jednorodzinnego.
11. Brak przemysłu zanieczyszczającego środowisko.
12. Duża aktywność gospodarcza mieszkańców.
13. Systematyczne polepszanie się nawyków mieszkańców pod względem ładu i porządku.
14. Stosunkowo wysoki poziom bezpieczeństwa obywateli - niska patologia społeczna mieszkańców.
15. Sprawna ochotnicza straż pożarna wspomagana jednostką zawodową gwarantem bezpieczeństwa w nadzwyczajnych zagrożeniach.

II. Słabe strony:

1. Postępująca degradacja Jeziora Rożnowskiego .
2. Niski standard pól namiotowych oraz bazy noclegowej w ośrodkach wypoczynkowych.
3. Brak kompleksowej promocji regionu.
4. Wysoki stopień bezrobocia.
5. Niska jakość gleb oraz niekorzystna struktura agrarna gospodarki indywidualnej.
6. Brak przetwórstwa rolno - spożywczego.
7. Brak budynków dla gimnazjum w Tęgoborzy i domów kultury.
8. Bardzo zły stan dróg powiatowych stanowiących podstawowe połączenie między rejonami.
9. Brak wystarczającej ilości oczyszczalni ścieków oraz sieci kanalizacji sanitarnej.
10. Brak wodociągów.

III. SZANSE

1. Poprawiający się stan czystości wód Jeziora Rożnowskiego oraz pozostałych cieków wodnych.
2. Rozwój agroturystyki.
3. Upowszechnienie marketingu dot. hurtowej sprzedaży owoców, warzyw oraz innych produktów rolniczych.
4. Wykorzystanie tradycyjnej pracowitości i aktywności mieszkańców.
5. Dalszy rozwój infrastruktury na terenie gminy.
6. Skuteczna polityka w zakresie ochrony środowiska.
7. Możliwość korzystania z dotacji i kredytów preferencyjnych.
8. Rozwój małej i średniej przedsiębiorczości.
9. Doinwestowanie oświaty i kultury.
10. Wykorzystanie placówek oświatowych do wypoczynku.

IV. ZAGROŻENIA

1. Zmniejszenie ruchu turystycznego związane z postępującym zamuleniem Jeziora Rożnowskiego.
2. Niedoinwestowanie rejonów wiejskich i brak nakładów na modernizację infrastruktury.
3. Wzrost bezrobocia spowodowany wejściem do UE przy obecnym rozdrobnieniu gospodarstw.
4. Wpływ patologii oraz świata przestępczego istotnym zagrożeniem dla młodzieży.

 C. GŁÓWNE KIERUNKI ROZWOJU GMINY

Główne kierunki rozwoju Gminy muszą być zgodne z „Planem Rozwoju Lokalnego Gminy Łososina Dolna oraz „ Strategią Rozwoju Województwa Małopolskiego „ . Gmina Łososina Dolna jest Gminą rolniczo - sadowniczą oraz turystyczna. Przyjmując kierunki rozwoju powinna utrzymać swoją specyfikę i charakter.

Mieszkańcom oraz turystom należy zapewnić warunki do życia i wypoczynku w czystym środowisku, w którym będą zaspakajane na odpowiednim poziomie potrzeby materialne, oświatowe, kulturalne i zdrowotne.

Główne kierunki rozwoju Gminy to zadania z zakresu ochrony środowiska, oświaty, modernizacji dróg i zwodociągowania Gminy. Kierunki te winny wpłynąć na rozwój przedsiębiorczości oraz poprawę atrakcyjności turystycznej Gminy.

 I. Ochrona środowiska naturalnego.

1. Oczyszczalnie ścieków i kanalizacja sanitarna.

Wybudowano oczyszczalnie ścieków wraz z 10 km siecią kanalizacyjną w Tęgoborzy oraz drugą oczyszczalnie ścieków wraz z 8 km siecią kanalizacyjną w Łososinie Dolnej.

W najbliższej przyszłości należy wybudować następne odcinki kanalizacji sanitarnej zarówno w Tęgoborzy (kierunek Zawadka i Białawoda) jak i w Łososinie Dolnej (kierunek Instytut) celem dociążenia pracujących oczyszczalni, a tym samym zmniejszenia kosztów jednostkowych. W latach następnych należy wybudować oczyszczalnie wraz z kanalizacją sanitarną w rejonie Wronowic i Witowic Dolnych . W miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego Gminy Łososina Dolna mamy zarezerwone tereny pod te oczyszczalnie.

W rejonach o dużej konfiguracji terenu należy planować małe oczyszczalnie przyzagrodowe obsługujące kilka, czy kilkanaście gospodarstw, domków rekreacyjnych.

2.Gospodarka odpadami.

Mieszkańcy gromadzą odpady komunalne w workach, które 2 x w miesiącu wywożone są przez Gminny Komunalny Zakład Budżetowy. Surowce wtórne / szkło, plastik, metal / zbierane są do przygotowanych kontenerów znajdujących się w Tęgoborzy i Łososinie Dolnej. Odpady komunalne wywożone są na podstawie zawartej umowy na wysypisko śmieci w Nowym Sączu, natomiast surowce wtórne / szkło, plastik, metal / odbierane są przez firmę zajmującą się przeróbką w/w surowców.

3.Rozwiązanie problemu rekultywacji Jeziora Rożnowskiego.

W ostatnich latach zintensyfikowano starania Związku Gmin Jeziora Rożnowskiego zmierzające do rekultywacji jeziora wraz z zagospodarowaniem brzegów w rejonie Tęgoborzy.

W latach 2001 – 2004 w ramach „ Kontraktu Wojewódzkiego” rozpoczęto prace związane z rekultywacją jeziora w rejonie Tęgoborze – Strugi, które obecnie będą kontynuowane w ramach „Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego Województwa Małopolskiego „.

II. Rozwój turystyki.

Podstawowym zadaniem wpływającym na rozwój turystyki w Gminie jest rozwiązanie problemu rekultywacji Jeziora Rożnowskiego oraz modernizacja infrastruktury turystyki. Zakłada się, iż w wyniku realizacji programu w Gminie Łososina Dolna będzie rozwijać się:

1. Turystyka pobytowa w ośrodkach wypoczynkowych, które poprzez kursy, sympozja, konferencje przedłużą sezon turystyczny w regionie, ożywią handel i drobną wytwórczość co wpłynie na zmniejszenie bezrobocia.

2. Agroturystyka - dla gospodarstw indywidualnych będzie to dodatkowe źródło dochodu.

3. Pola namiotowe — zakłada się, że pola z pełnym wyposażeniem (woda, śmietniki, energia elektryczna, zaplecze gastronomiczne, zaplecze sportowe)powinny być zlokalizowane w Tabaszowej - Witkówce i w centrum Tęgoborzy, a także przy ośrodkach wypoczynkowych.

4. Turystyka piesza - szlakami turystycznymi przebiegającymi przez teren gminy z wykorzystaniem schronisk młodzieżowych (Stańkowa, Skrzętla).

5. Turystyka kajakowa, żeglarska, wędkarska - przy ośrodkach wypoczynkowych, polach namiotowych.

6. Szybownictwo, modelarstwo - przy Aeroklubie Podhalańskim.

III. Rolnictwo i leśnictwo.

1. Podstawową działalnością Gminy o charakterze rolniczo-sadowniczym winna być produkcja i przetwórstwo owoców i warzyw oraz handel hurtowy. W tym celu należy spełniać następujące warunki:
2. Działania na rzecz środowiska sadowników, warzywników do zrzeszania się w branżowe grupy producenckie, które winny mieć zorganizowany handel hurtowy.
3. Działania na rzecz uzyskania ulg i dotacji dla rolnictwa.
4. Szkolenie dotyczące zdrowej żywności - m.in. Integrowanej Produkcji Owoców.
5. Reklama rodzimej produkcji rolnej.
6. Zalesienie terenów nieprzydatnych dla rolnictwa.
7. Należy planować rynki zbytu w oparciu o wieloletnie umowy zawarte z zakładami przetwórczymi w Nowym Sączu, Tymbarku i Łąkcie Górnej.

IV. Działalność gospodarcza.
Położenie geograficzne Gminy daje szansę rozwoju przedsiębiorczości.

1. Małe i średnie przedsiębiorstwa.

W celu stworzenia dogodnych warunków do rozwoju rzemiosła, drobnej wytwórczości i firm usługowych należy prowadzić odpowiednią politykę podatkową polegającą na stosowaniu ulg dla firm rejestrujących działalność na terenie gminy.

2. Handel i gastronomia.

Na terenie Gminy działa dużo placówek handlowych jak również gastronomicznych stałych lub sezonowych. Wolny rynek reguluje opłacalność a tym samym ilość w/w placówek.

3. Usługi.

W głównych centrach administracyjnych (Tęgoborze, Łososina Dolna) winny być zlokalizowane placówki usługowe, takie jak: fryzjerskie, szewskie, naprawy sprzętu, motoryzacyjne. Ponadto na terenie całej Gminy winny powstawać podmioty gospodarcze wykonujące usługi np. budowlane, elektryczne.

V. Infrastruktura techniczna.

l. Drogi i parkingi.

Droga krajowa nr 75 na terenie gminy wymaga:

- budowy utwardzonych chodników od Tęgoborzy do parkingu w Starej Wsi oraz w Łososinie Dolnej od centrum do Szkoły Podstawowej w Witowicach Dolnych
- remontu chodników w Tęgoborzy i Łososinie Dolnej,
- wykonania trzeciego pasa ruchu dla pojazdów wolnych od Łososiny Dolnej do Justu

Na terenie Gminy wszystkie drogi powiatowe wymagają kapitalnego remontu. Najpilniejsza jest poprawa rowów oraz położenie nowej masy bitumicznej. Należy podjąć działania aby Powiat niezwłocznie przystąpił do modernizacji w/w dróg. Drogi Gminne wymagają bieżącej konserwacji polegającej na poprawie odwodnienia dróg oraz utwardzenia przez położenie nawierzchni bitumicznej.

W pierwszej kolejności winny być wykonane zadania na drodze przelotowej

tj. Bilsko - Rąbkowa jak również udrożnione odwodnienia na drogach, gdzie są nawierzchnie bitumiczne, szczególnie te położone w ostatnim okresie. Szerokość jezdni na drogach przelotowych powinna wynosić min. 5,5 m. Drogi gminne lokalne również winny być odwodnione i utwardzone. Ich szerokość jezdni nie powinna być mniejsza niż 3 m. Na tych drogach należy znacznie ograniczyć prędkość oraz tonaż, a na niektórych (np. osiedlowych ) wyeliminować samochody ciężarowe.

Ze względu na znaczny rozwój motoryzacji konieczne staje się zapewnienie możliwości zatrzymania lub postoju samochodów przy placówkach handlowych, usługowych, administracyjnych, polach namiotowych, boiskach sportowych. Celowym wydaje się również utworzenie jednego parkingu na terenie gminy dla samochodów TIR przy drodze krajowej nr 99. Instytucje w/w w większości posiadają parkingi, które w przyszłości mogą być niewystarczające. W związku z powyższym należy rezerwować miejsca pod rozbudowę istniejących parkingów.

2. Wodociągi.

Obecnie istnieje l wodociąg w Żbikowicach . Wodociąg ten wymaga gruntownej przebudowy. Planuje się wykonanie na terenie Gminy kilka ujęć wody oraz zbiorników które by zasilały poszczególne rejony.

Obecnie mamy opracowaną koncepcję zwodociągowania Gminy. W najbliższym czasie planujemy opracować projekty budowlane i uzyskać pozwolenie na budowę, po czym w ramach programów Unii Europejskiej planujemy realizację.

VI. Oświata, sport i kultura.

1. Szkoły.

Na terenie Gminy jest 9 szkół podstawowych i l filia SP oraz 2 gimnazja i l Zespół Szkół . Po wprowadzeniu bonu oświatowego sieć SP w gminie musi ulec zmianie. Mniejsze placówki winny być zlikwidowane. Budynki należy przeznaczyć na Ośrodki Kultury dla danej wioski.

W 2006 roku zostanie oddany do użytku nowowybudowany budynek Gimnazjum w Tęgoborzy . W następnych latach planuje się wykonać kapitalne remonty pozostałych szkół, z których część zostanie zaadoptowana na Ośrodki Kultury.

2. Sport.

Na terenie gminy istnieją 3 kluby sportowe posiadające boiska do gry. Należy ten stan utrzymać, a ponadto stworzyć warunki do rozwoju sportów wodnych (kajakarstwo, żeglarstwo). W najbliższych latach dokończenia budowy wymaga boisko w Tęgoborzy oraz w Łososinie Dolnej.

W szkołach należy nacisk położyć na sport, m.in. tenis stołowy, piłkę ręczną, siatkówkę i inne dyscypliny poprzez zakładanie UKS i rywalizację międzyklasową i międzyszkolną. Planuje się utrzymanie ścisłej współpracy między nauczycielami WF w poszczególnych szkołach, jak również z klubami sportowymi.

3. Kultura.

Istniejące orkiestry dęte oraz Zespół Regionalny Jakubkowianie nawiązują do tradycji regionu. Zakłada się utworzenie Gminnego Ośrodka Kultury, Sportu i Rekreacji, który zajmie się organizacją imprez kulturalnych i sportowych na terenie Gminy.

VII. Bezpieczeństwo i zdrowie.

1. Policja.

Komisariat Policji w Tęgoborzy winien mieć obsadę, aby zapewniał całodobowe dyżury. W okresie wakacji, z uwagi na wzmożony ruch turystyczny obsada winna być większa. Policja winna mieć dobrą łączność, aby każdy oczekujący pomocy mógł ją bez problemu otrzymać

3. Straż pożarna.

Trzy jednostki OSP zabezpieczają ochronę przeciwpożarową na terenie gminy. Należy doposażyć ich w niezbędny sprzęt specjalistyczny.

4. Zdrowie.

Dwa Samodzielne Publiczne Zakłady Opieki Zdrowotnej w Łososinie Dolnej i Tęgoborzy zapewniają opiekę zdrowotną mieszkańcom .

WYBRANE PROBLEMY DO ROZWIĄZANIA W GMINIE.

I. Infrastruktura.

1. Rozwój infrastruktury technicznej.

a) budowa oczyszczalni ścieków i kanalizacji sanitarnych
b) modernizacja drogi krajowej, dróg powiatowych i gminnych oraz rozbudowa parkingów
c) budowa wodociągów
d) budowa lotniska

2. Budowa i remonty szkół.

a) zakończenie budowy Gimnazjum w Tęgoborzy ,
b) remonty szkół

3. Powstrzymanie erozji terenów poprzez zakładanie użytków zielonych, zalesianie oraz ograniczanie zabudowy.

4. Regulacja rzek i potoków.

II. Turystyka.

1. Rozwiązanie problemu rekultywacji Jeziora Rożnowskiego.
2. Modernizacja bazy wypoczynkowej - dostosowanie jej do odpowiednich standardów. Niezbędne jest odpowiednie wyposażenie sportowo - rekreacyjne (korty, siłownia, sauna, basen, sprzęt żeglarski i kajakowy). Należy dążyć do kategoryzacji bazy noclegowej zgodnie ze standardami istniejącymi w innych krajach.
3. Wydłużenie sezonu turystycznego poprzez organizację w ośrodkach wypoczynkowych szkoleń, sympozjów, konferencji. Ostatecznie niektóre ośrodki powinny dążyć do zmiany ich sezonowego użytkowania na całoroczne.
4. Wykreowanie wizerunku Łososiny Dolnej jako atrakcyjnego miejsca wypoczynku i rekreacji na Sądecczyźnie.
5. Szkolenia z zakresu agroturystyki.
6. Sprawnie funkcjonujący system informacji turystycznej.

III. Likwidacja bezrobocia i rozwój przedsiębiorczości.

1. Ulgi podatkowe dla firm rejestrujących działalność gospodarczą i tworzących nowe miejsca pracy .
2. Edukacja ekonomiczno - prawna społeczności związana z możliwością podejmowania przedsięwzięć gospodarczych.

IV. Rolnictwo.

1. Działania zmierzające do uzyskania ulg i dotacji dla rolnictwa.
2. Organizowanie się rolników w grupy producenckie.
3. Reklama rodzimej produkcji.
4. Zawieranie wieloletnich umów kontraktacyjnych z zakładami przetwórczymi.

V. Zmiana mentalności myślenia i kultury społeczeństwa.

Zmienić przyzwyczajenia i myślenie dorosłych mieszkańców jest bardzo trudno, dlatego konieczna staje się edukacja dzieci i młodzieży w szkołach. Dodatkowo konieczne jest organizowanie wykładów, pogadanek i dyskusji ze specjalistami różnych dziedzin (psycholog, ekonomista) oraz szkoleń (kursy: gospodarstwa domowego, rolnicze, ekologiczne, marketingowe, językowe itd.). Ważna jest także w celu ogólnego rozwoju ludności organizacja imprez kulturalnych, zawodów, spartakiad dla dzieci, młodzieży i dorosłych mieszkańców Gminy.