Witowice Górne, Witowice Dolne

Polną dróżką schodzimy z Bilska do łososińskiej doliny. Podziwiamy piękny krajobraz (widoczny z Ostrej Góry), a to: przepyszną zieleń okolicznych lasów, które otrząsają ciężkie krople po deszczu i jak błyszczącą wstęgę – rzekę Łososinkę.

Idziemy lasem z Bilska do Witowic Górnych. U wejścia na polanę rośnie na zielonym brzegu duży świerk. Dźwiga na sobie ciężką i ciemną zieleń wspaniałych gałęzi, regularnie rozrośniętych od samej ziemi. Świerk jest w tym miejscu symbolem pełnego rozkwitu, przepych i harmonii życia.

Widzimy już szeroko rozrzucone zabudowania Witowic Górnych. Dzieje Witowic Górnych i Dolnych zaznaczone są już w prehistorii, na terenach dzisiejszych obu wsi znajdowały się osady prasłowiańskie. 26 stanowisk archeologicznych wykazało, że na tym terenie istniało wczesne osadnictwo, począwszy od epoki kamienia, brązu aż do średniowiecza. Wieś Witowice (jako całość dzisiejszych obu wsi) powstała w XIV w. około 1340 r. wymieniana jest w „Zbiorze 11 nowych wsi” powstałych w latach 1320 – 1400.

Pierwszym osadnikiem był Mikołaj Witt. Stąd nazwa wsi „Wittowice”. Wittowice były wsią szlachecką, współwłasnością Jana Witta Odrowąża oraz Biernata Olszowskiego. Kolejnymi właścicielami Witowic byli: Makowscy, Czernowie, Gutakowscy. Ostatnim właściciele był hrabia Edward Breza, który zginął zamordowany przez Niemców w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu.

Starzy ludzie opowiadają barwnie o życiu w witowickim dworze. Nie wiadomo oczywiście, w jakim stopniu tradycja przechowała historyczną wierność. Od 1518 roku obie wsie należą do parafii Św. Świerada w Tropiu. Co najmniej do połowy XVII w. Witowice były jedną wsią, potem nastąpił podział na: Witowice Górne i Witowice Dolne. Naturalną granicę podziału stanowi wzniesienie (a jednocześnie przysiółek) Zagórze.

Wchodzimy do „górnej” części wsi Witowice Górne. Na szlaku naszej wędrówki mijamy trzy przydrożne kapliczki, każda zadbana i chociaż nie mające szczególnej wartości historycznej, to przede wszystkim nacechowane są głęboką treścią religijną.

Letnie słońce wysoko jeszcze, zdążymy odwiedzić Witowice Dolne. Wieś, która do XVII w. tworzyła z Witowicami Górnymi wspólnotę określaną jedną nazwą Witowice.

Wieś ta posiadała w wiekach XVII – XIX zamek. Jak podają źródła historyczne: „drugi zamek na obszarze wsi Witowic Dolnych zbudował Jan Wiernek w roku 1627. Zamek ten przetrwał w stanie mieszkalnym do 1918 roku”. Inny historyk, Smoniewski, podaje następujący opis: „Był tu zamek obronny na wysokiej górze zwany Wiernek, Wierzynek”.

O zamku w Witowicach Niżnych (taki nazywano wówczas Witowice Dolne) wspomina historyk Morawski: „Na Witowicach Niżnych mieszkali Wiernkowie w zameczku, który wzniósł ojciec ich”.

Natomiast ks. Sygański, który najdokładniej opisał go, a nawet podał wizerunek zamku (w swojej pracy), a oto jego tekst: „Witowice, niedaleko Tropia nad Dunajcem, Jan Wiernek z Łososiny zbudował tu w roku 1626 zamek w stylu włoskiego renesansu, z wysoką, kwadratową wieżą ”. Zamek w Witowicach, a raczej warowny dwór, przetrwał w stanie mieszkalnym do roku 1818 i był wówczas własnością barona Kazimierza Gostkowskiego. Zamek warowny rozebrano w 1822 r. Rycinę zamku w Witowicach przekazał potomności niemiecki historyk Emanuel Ritter von Kronbach.

Dzisiaj nie ma jednak żadnych wyraźniejszych śladów po dawniejszych fortyfikacjach.

Na terenie Witowic Dolnych wybudowano również w XIX w. dwór, który istnieje do dzisiaj i znajduje się w prywatnych rękach. Wokół dworu rozciąga się okazały park z kilkunastoma chronionymi gatunkami drzew.

Dzień chyli się ku końcowi, jeszcze tylko spojrzenie na przeciwległy brzeg Dunajca, gdzie majestatycznie na wzgórzu stoi romański kościółek Świętego Świerada, jednego z pierwszych polskich świętych.

(Z albumu „Ta Ziemia Sercu Najbliższa”)